Spór na linii prezydent-rząd trwa
Rząd chce, aby Trybunał Konstytucyjny odrzucił skargę kompetencyjną prezydenta Petra Pavla w sprawie udziału w szczycie NATO. Żąda też, aby wyłączono z dalszego postępowania jednego z sędziów, którego podejrzewa o „aktywizm”. Opozycja krytykuje pomysł, uznając to za atak na niezawisłość sądu. W poprzednich latach Czechy reprezentował na szczytach NATO prezydent, między innymi Miloš Zeman.
Czeski prezydent złożył skargę kompetencyjną z powodu wyłączenia uchwałą rządu jego osoby z delegacji na ostatni szczyt NATO w Ankarze. Ostatecznie poleciał na spotkanie najwyższych dygnitarzy w Turcji na podstawie tymczasowego nakazu TK z czerwca. Premier Andrej Babiš (ANO) powiedział, że szanuje decyzję Trybunału Konstytucyjnego, ale jest ona sprzeczna z interesami Republiki Czeskiej.
W samej skardze Pavel domaga się, aby Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął, kto może decydować o udziale prezydenta w szczycie, lub aby nakazał rządowi, aby ten nie stwarzał przeszkód administracyjnych lub innych przeszkód dla prezydenta w wykonywaniu jego uprawnień konstytucyjnych.
Według Jeronýma Tejca, ministra sprawiedliwości z ramienia ANO przyjęcie takiej interpretacji oznaczałoby fundamentalną zmianę w funkcjonowaniu czeskiego systemu konstytucyjnego. Jego zdaniem powstałby drugi ośrodek władzy, który w przeciwieństwie do rządu byłby całkowicie nieodpowiedzialny i nie podlegałby Izbie Poselskiej. „Republika Czeska ma tylko jedną politykę zagraniczną i nie może być prowadzona jednocześnie przez rząd i prezydenta” – twierdzi szef resortu sprawiedliwości.
Podczas gdy poglądy na politykę zagraniczną Petra Pavla są prozachodnie i proeuropejskie, nawiązują do poprzedniej ekipy rządzącej, aktualny rząd zachowuje sceptyczne stanowiska w sprawie Ukrainy i NATO i Unii Europejskiej.
Rząd Babiša nie tylko krytykuje wydanie nakazu tymczasowego, ale również ma za złe Trybunałowi Konstytucyjnemu, że ten nie pozwolił mu się ustosunkować do prezydenckiego projektu skargi przed jej rozpatrzeniem. Dlatego też chciałby wyłączenia z udziału w dalszym procedowaniu skargi jednego z sędziów (Pavel Šámal), któremu przypisuje „aktywizm” w prawie prezydenta, czyli niedostarczenie projektu skargi przez rozpoczęciem jej rozpatrywania. W narracji rządu zostało naruszone prawo do sprawiedliwego procesu, ponieważ nie została wysłuchana druga ze stron.
Prezes Sądu Konstytucyjnego Josef Baxa zwraca uwagę, że sprawę rozstrzygnęło całe posiedzenie Sądu Konstytucyjnego, a nie sam sędzia Šámal, a wydawanie tymczasowych nakazów bez możliwości wypowiedzenia się drugiej strony jest częstą praktyką sądu. Baxa podkreśla, że Trybunał działał zgodnie z kodeksem postepowania cywilnego.. Przypomina też, że sędziego Šámala mianował były prezydent Miloš Zeman.
Ten, w okresie drugiej kadencji był nieformalnym sojusznikiem samego Babiša. Obecny premier nie może więc zarzucać „niewygodnemu” sędziemu, że pochodzi z nominacji Petra Pavla, którego skargę rozpatruje.
Opozycja określa zapędy odsunięcia Šámala jako niestandardowe, skandaliczne i jako atak na niezależność sądownictwa. Europosłanka Danuše Nerudová (STAN) uważa działania rządu za „totalitarne esbeckie praktyki”.
Prezydent i rząd Babiša spór o skład delegacji do Ankary toczą od kilku miesięcy. Prezydent swoje wykluczenie uznaje za bezprecedensowy krok i ograniczenie konstytucyjnych uprawnień głowy państwa. Babiš uzasadnia wykluczenie prezydenta z delegacji między innymi chęcią rządu do aktywnego prowadzenia polityki zagranicznej.
Próba wykluczenia głowy państwa z wyjazdu na szczyt NATO do Ankary jest pokłosiem zapowiadanego odwetu ministerstwa spraw zagranicznych, którym przewodzi obecnie Petr Macinka z ugrupowania Kierowców dla siebie, za odmowę mianowania przewodniczącego tej partii najpierw ministrem spraw zagranicznych, a następnie ministrem środowiska.
W styczniu tego roku media ujawniły treść smsów Macinki do doradcy prezydenta Pavla, w których ten zapowiada, że jeśli Filip Turek nie zostanie ministrem „spali mosty w taki sposób, który trafi to podręczników politologii jako ekstremalny przykład kohabitacji”.
W czeskim systemie politycznym prezydent pełni funkcje reprezentacyjną. Petr Pavel nie wyklucza też ubiegania się o kolejną kadencję.
Filip Turek nie został ministrem w rządzie Babisa.
21 lipca 2026, na podstawie: CTK, denikn.cz, vlada.gov.cz; foto: hrad.cz
Martyna Wasiuta
